Zlato igumana Stefana
Sveta Trojica Pljevaljska na severu Crne Gore srpski je srednjovekovni manastir nastao pre turskih osvajanja 1465. godine.
Njegovi monasi bili su vrsni prepisivači rukopisnih knjiga, pa su od njih ostali i dragoceni podaci o manastiru. Autor prvog poznatog zapisa o trojičkom manastiru, i prvi poznati prepisivač iz ovog bratstva, jeromonah Sava, prve redove je ispisao 1537. godine. Trojičkim bratstvom tih godina upravljao je iguman Vasilije. U jesen 1544. godine, kao starešina bratstva navodi se jeromonah Visarion. Jedan nestali natpis sa jednog od zidova veli da je manastir osnovao kao prvi ktitor Visarion sa bratom Savom i sinom arhijerejom Nikiforom, pa ga kasnije obnovio iguman Joakim.
Arhitektura Svete Trojice razlikuje se od ostalih manastira u regionu. Najstariji deo trojičke crkve je veoma neobičnog plana, a stilom podseća na srpsko-vizantijski stil 13. veka. U manastiru trojičkom se od 17. veka čuva leva ruka Svetog Save i njegovo arhiepiskopsko žezlo.
Škola pismenosti
Manastir u Pljevljima je najpoznatiji kao mesto u kojem se pismenosti učio i patrijarh srpski Varnava, svetovnog imena Petar Rosić. Završivši Duhovnu akademiju u Petrogradu, Varnava je bio pokretač gradnje Hrama Svetog Save u Beogradu, najvećeg pravoslavnog hrama u regionu.
Od pamtiveka tradicionalno na dan Svete Trojice u manastir dolaze vernici iz svih krajeva Balkana da ritualnim prolaskom ispod kovčega sa moštima označe ime i slavu Svetog Save. Manastirska riznica Svete Trojice poseduje dragocenu zbirku zlatarskih radova, naročito zahvaljujući igumanu Stefanu sa kraja 16. veka. Najstariji očuvani srpski kivot, tj. kovčeg, darohranilnica, kao i skupoceni putir, izrađeni su 1576. godine. Da je iguman Stefan umeo da izabere vrsne zlatare kod kojih je naručivao za svoj manastir potrebne sasude, svedoči i veliki pozlaćeni putir.
