CRNJANSKI

Crnjanski je devojačko prezime naše čitateljke Milane Dragičević iz Pivnica, u Bačkoj. Krsna slava porodice njenih roditelja je Sv. Jovan Krstitelj. "Na osnovu podataka iz matičnih knjiga i urbara za 1772. i 1782. godinu" - kaže čitateljka, a utisak je kao da ih je i lično pregledala - izgleda da su 1725. godine u Pivnicama živeli Maksim Crnjanin i Jovan Crnjanski". Interesuje je odakle su oni došli u Pivnice i gde su pre toga živeli. Takođe, da li su i porodice Beljanski, od kojih je njena majka, došle iz tog istog kraja. I još, "nešto o istoriji Pivnica", pre izgradnje crkve koju je 1754. osveštao bački vladika Visarion Pavlović.

Podatke o stanovništvu Pivnica pronašli smo u arhivskim dokumentima o popisima stanovništva u Bačkoj koje je vršila Austrija. Dakle, ne u urbarima, niti u matičnim knjigama koje je za pravoslavno stanovništvo vodila nadležna parohija Srpske pravoslavne crkve, već u zvaničnoj arhivskoj građi bačkih pojedinih opština - na nemačkom i mađarskom jeziku.

U Bačkoj je tokom 18. veka bilo nekoliko popisa stanovništva, uključujući među kojima pivničko - a to znači vojnih posada i muških glava u njima. I prvom od tih popisa, iz 1715. godine, nema nijednog stanovnika s prezimenom Crnjanin ili Crnjanski. Isti slučaj je i sa popisom iz 1720. godine.

Ova dva prezimena se pojavljuju tek u popisu 1725/26. godine i baš - Maksim Crnjanin i Jovan Crnjanski. Popis 1728. beleži samo Maksim Crnjanin, ali ne i Jovana Crnjanskog. Godine 1743. opet samo Maksim i još jedan Crnjanin - Stojko.

Jovana Crnjanskog i dalje nema, ali će se prvi put javiti Jovan Vlašalija, a onda i u svim sledećim popisima. Videće se da je on ključna osoba za razumevanje porekla Crnjanskih u Pivnicama.

U uvodnom delu ovih popisa stanovništva Bačke donekle se objašnjava poreklo doseljenog stanovništva. Tako je za Pivnice zapisano da ima doseljenika iz Banata, tada topograski i administrativno označavanog kao Vlaška, ili Vlaški Banat.

‚ A kako su, u to vreme, mnogi doseljenici u austrijskoj Vojnoj granici dobijali prezimena prema mestima ili kraju odakle su se doselili, u ovom slučaju navedenog Jovana prezime se nametalo kao Vlaškalija, a moglo je biti i Vlaškalin. A u nekim slučajevima se uzimao naziv mesta iz kojeg je neko doša. Tako se doseljenik iz Crnje morao biti upisan ka Crnjanin odnosno Crnjanski.

U monografiji o Banatu spominje se prezime Crnjanski, kao i nekoliko toponima - Crno Selo, Crnja, pa Crnjanski Rit. Takođe se koristi naziv Crnjanski - za one koji su iz Crnje.

Crnja je pripadala je Tamiškoj županiji u 18. veku, a prvi put se pominje još 1373. godine, kao Čorna. U Kruševskom pomeniku označena je kao Crnjaja ili Črnja.

Zabeleženo je da je od 1660. godine bila nastanjena Srbima, što ne znači da tako nije bilo i pre 1660, to jest - pre Velike seobe Srba. Godine 1753. se spominje kao srpsko-rumunsko naselje, kada je u njemu bilo čak 154 domaćinstva. Napominjemo da se žitelji Crnje, naravno, nisu prezivali po mestu stanovanja, prezime Crnjanski dobijali su samo oni koji bi se naselili u drugim mestima.

Naš veliki književnik Miloš Crnjanski piše da je njegov otac Toma "mislio, i pričao, da su prezime dobili pri seobi iz Crnje u Itebej. On navodi da paroh u Itebeju bio Miloš Crnjanski, koji je umro 1735. godine, i da se prezime Crnjanski, sve do pred kraj 19. veka pisalo po staroslovenski - Cernjanski.

I mi smo prve Crnjanske pronašli upravo u mestu Itebej, docnije Srpski Itebej, u Banatu. Postoji i vrlo opširan popis čitavog doma jereja Ilije Miloševog Crnjanskog. Njegov dom je, u stvari, bio bratinska zadruga, jer se sastojao od nekoliko porodica - sveštenika Ilije sa suprugom Martom i decom Anom i Lazarom, njegova dva brata i sinovaca Filipa Joana, Josima, Davida i Živka - tako da ih je leta gospodnjeg 1745. bilo ukupno 23 čeljadi.

U studiji o Srbima u Banatu, J. Erdeljanović za porodicu Milošev pomenutog jereja Ilije - koji su se docnije prezivali i Milošević, ali su se uvek potpisivali i kao Crnjanski - kaže da spadaju u familije poznatog porekla i da slave Sv. Jovana. Iz te porodice bilo je čak devetoro sveštenika. Stariji stanovnici Crnje su čak govorili da se ovo mesto u prošlosti zvalo - Čarnojević.

A što se istorije Pivnica tiče, s tim nazivom se prvi put pominju 1650. godine, povodom spajanja dva dela sela - jednog u kojem su živeli Srbi, i drugog nastanjenog Slovacima. I danas, Srbi selo nazivaju u množini - Pivnice, a Slovaci - Pivnica. Zvanično, važi srpski naziv, iako je Slovaka mnogo više - više od 75%, a Srba manje od jedne petine. Mađarski naziv sela je Pinzed, a nemački Bibenitz.

U prošlosti, na ovom mestu su bila čisto srpska naselja Gola Dobra, Santovac i Radojević. Srbi su, naročito posle Velike seobe, bili izrazito u većini, sve do druge polovine 19. veka - 1846-47. bilo ih je 2.250, a već 1867. samo 1.510.

Pomenuti hram je izgrađen 1746. godine, a prema istorijskim podacima prvi pravoslavni hram je bio podignut još krajem 17. veka.