NOVIĆ

G. Željko Nović, rođen u selu Donji Detlak, kod Dervente, slavi Sv. Ignjatija Bogonosca, 2. januara, piše nam da je ovo prezime zastupljeno i u okolnim selima - Osinji, Ilovi, Ceranima. A u Sarajevu je sretao Noviće muslimane i u Rumbocima - katolike. Od njih, međutim, ništa nije mogao da sazna o njihovim precima, jer ni sami nisu znali odakle potiču. Čuo je i priču o tri brata Novića koji su u Hercegovini ubili Turčina i pobegli u Bosnu.

Prema Đ. Janjatoviću - "Prezimena Srba u Bosni" - u ovom delu današnje Bosne ima mnogo više pravoslavnih Novića nego što navodi g. Željko. Pored onih u okolini Dervente, Sv. Ignjatija slave i oko Banjaluke i Tešnja, Prnjavoru i obližnjem selu Smrtići. U prnjavorskoj parohiji slave i Sv. arhiđakona Stefana, 9. januara.

Polazeći od predanja o trojici braće koji su iz Hercegovine izbegli u Bosnu, krenuli smo tim tragom, pogotovo što na Hercegovinu, kao njihovu raniju postojbinu, ukazuje i Ignjatijevdan kao slavi specifične grupacije stočarskih familija u oblasti Gacka, poznate kao Maleševci. Uostalom, i druga slava Novića u Bosni, Sv. arhiđakon, ili prvomučenik Stefan, takođe je tipična slava mnogih porodica u visokoj Hercegovini - Šćepandan.

Na drugoj strani, u Hercegovini nema nijedne pravoslavne srpske porodice s prezimenom Nović, ali ima i katolika i muslimana Novića ima. Katolici su zabeleženi u Preslapu i spomenutim Rumbocima, kod Prozora, u zaseoku Nikolići, starinom su iz Dalmacije, a u Stocu Novići muslimani čiji su preci došli li iz Herceg Novog.

Iz ovog mesta bi tako poticali i preci pravoslavnih Novića, koji su to prezime mogli sekundarno da dobiju prema Novom, odakle su se iselili u Hercegovinu. Ali ni tamo ih nismo pronašli.

U Crnoj Gori su zabeleženi kao Novići od Novićevića, iz sela Prnjavora u plavsko-gusinjskoj oblast, kao Novići u Andrijevici i Pogorici, poreklom iz Pipera, i Novići u Kotoru. Pregledom stanovništva u Plavu i Gusinju konstatovali smo da je Novićevića/Novića, pravoslavnih Srba, bilo, a možda još ima, u Plavu, u selu Grnčare kod Vusinja, u selu Prnjavor i u Brezovici.

Za njih se kaže da potiču od Novića - to mu je bilo lično ime - koji se oko 1750. prvi doselio iz Pipera u Plav. Od njegovih potomaka, nama su interesantni Novićevići-Novići u Plavu, jer su jedino oni ostali u veri dedova, dok su sve ostale srpske porodice primile.

Pravoslavni Novićevi potomci su, međutim, morali da se sele niz limsku dolinu, jedni u Brda oko Andrijevice, drugi Srbiju i druge krajeve, ali i da menjaju prezimena i slavu Aranđelovdan.