KOS

Draško Kos iz Stokholma pita za poreklo, napominjući da im je "postojbina Pervan kod Banjaluke", odakle potiču i njemu poznati preci: otac Dragomir, deda Vojin, pradeda Vaso, čukundeda Ostoja i čukun-čukundeda Marko (Maćin), koji je ostao upamćen po tome što je ubio turskog bega. Krsna slava porodice je Sv. Georgije ili Đurđevdan.

 

U Bosni su porodice Kos u najvećem broju koncentrisane oko Dubice i Banjaluke. Prema podacima SPC za 1882, pravoslavnih Kosova je bilo ponajviše sa slavom Đurđevdan u Gomionici i Laktašima, oko Dubice: Božići, Brekinja, Vlaškovci, Dvorište, Draksenić, Kostajnica, kao i u Podgracima kod Gradiške i Prijedoru.

Pored Đurđevdana, Kosovi slave još tri druge slave. Mnogo je prezimena izvedeno od osnove "kos", ali su Kosovima etimološki najbliža prezimena: Kosać i Kosić koji među slavama imaju i Đurđevdan.
 

Na tlu današnje Hrvatske, M. Radeka ("Karlovačko vladičanstvo"), navodi srpske pravoslavne porodice Kos sa slavama Jovanjdan i Đurđevdan, kao i da su neki rimokatolici. U Hercegovini ima samo muslimana Kos(ova) iz Opličića kod Čapljine koji su se naselili u Čapljinu i Mostar, gde se smatraju starom porodicom kojoj se ne zna poreklo.

Od pravoslavnih Srba ima samo Kosića u Ukšićima (Ljubomir), odakle su se iselili i kod Trebinja. U Ukšiće su se doselili iz Mokrina u Boki oko 1880. Slava - Đurđevdan. Od njih su i muslimani Kosići u Hodbini, Blagaju i Mostaru. Za Kosiće u Mokrini, u Boki, zabeleženo je da su se doselili krajem 17. veka iz Hercegovine u kojoj ima Kosovića u Dračevu i Sedlarima, u Popovom Polju gde su se sredinom 19. veka naselili iz Požarnog u Bobanima. Slava - Đurđevdan. Deo Kosovića su muslimani nastanjeni oko Stoca i Nevesinja.

I među crnogorskim prezimenima zabeleženo je prezime Kos. Prvi put se spominje u Paštrovićima 1399, dok se kasnije smatraju "izumrlim". Potom se pojavljuju u Kotoru pod imenom Svetiko. U novije vreme, Kosovi su zabeleženi oko Bijelog Polja. U selu Presječeniku pored reke Bistrice između Žiljaka i Ušanovića za njih se još 70-ih godina 20. veka kazivalo da su najstarija porodica u selu, nastanjeni u pet kuća. Vrlo rano su primili islam i o svom starijem poreklu ne znaju ništa.

U Ušanovićima postoji tri kuće Kos koji su rođaci sa Kosovima iz Presječenice, takođe muslimanima. Kako su i ovde i u Hercegovini porodice Kos muslimanske veroispovesti i veoma stare, smatramo da su se Kosovi iz Paštrovića još posle Maričke i Kosovske bitke iselili delom u Hercegovinu (Bobani, Blagaj), a delom u nepristupačni Bihor kako bi se sačuvali pred nadiranjem Turaka. Ipak, ni ovde nisu izbegli asimilacionim procesima, osim njihovih srodnika, današnji Kosići i Kosovići, uspeli su da se odupru tim procesima a u Crnogorskoj Krajini vratili se čak i na staro prezime Kos.